2017

04.08.2017 Burhan Alkar İçin
(Kayıhan KESKİNOK)

Daha önceki bir yazımda heykeltraş Burhan Alkar'ı, kübizmin, yapısalcılığın ve dadaizmin mirasından kaynaklanan 'Yeni Figürcülük' akımının bir temsilcisi olarak nitelemiştim. Bununla ilgili olarak da 'Tünel Çıkışı' adını verdiği bronz heykelii örnek göstererek şöyle demiştim, 'İlk bakışta görkemli bir kaya parçası görünümündeki soyut kütle biçimselliğini [plasticite] doğrudan kabul ettiren non-figüratif birikimi ve soyut biçim zevkini çağrıştırır. Bu ilk izlenimden sonra sezinlediğimiz şey yapıttaki dışavurumcu niteliklerdir. Heykelin tümü, acının, güçlüklerin ağırlığı ile ayakta kalabilmenin, direnmenin gerilimini yansıtır. Sanatçı bunu, yalnızca, yıpranmış bedenlerine karşın, tünelden dimdik, onurla çıkan ağır iş emekçisiyle değil, bu bedenlere de yansıyan gelişigüzel [amorphe] birimlerle sağlamaktadır. Patlayıp çaylayan dalgalarının yansımasıdır. 'Tünel Çıkışı'ndaki bireşimci anlayışın en önemli özelliği, yıpranmış ama görkemli bir kaya görünümündeki soyut kütlenin, biçimselliğe ilişkin niteliklerinin ve ritmlerinin, aynı zamanda yoğun duygu gizilgücünü dışavuran niteliklerle özdeşleşmesidir.'

Bugün buna, özdeksel [madde] sorunların en olabilen ölçüde değerlendirildiği, özdeksel gerçekçilik niteliğini de eklemek isterim. Her heykel sanatçısı elbette işlediği özdeğin hakkını verecektir. Ancak her sanatçı, eserinin zorladığı başka bir niteliği, özdeksel niteliklerin önünde koşturabilir. Örneğin, Ortaçağ Hıristiyan Sanatı'nın mimaride iki temel öğresi oilan Roman ve Gotik Sanatları'nı düşünelim: Roman Sanatı, taşın ağırlık etkisini en olabilecek ölçüde yansıtan kunt görünümlü kiliseler, bazilikalar yaratmıştır. Oysa aynı özdeği(taş) işleyen Gotik Sanat, katedrale ruhani [spirituel] bir hava verebilmek için, taşı bir kuyumcu titizliğiyle yontarak taşa özgü o özdeksel gerçeği, geri plana itmiştir.

Çağdaş heykel sanatının en bütük ustalarından Rodin'in iki eseri (Adam ve Calais Burjuvaları) üzerindeki incelemelerimiz konuyu daha bir aydınlığa kavuşturacaktır. Önce kille biçimlendirilmiş, sonra bronza dökülmüş 'Adam' heykeli için, zamanında onun 'mulaj' (moulage) olduğu savında bulunulmuştur. Heykelde, elin ve kullanılan aletlerin hiçbir izine, dolayısıyla biçim bozmalarına rastlanmaz. Aşırı doğacı [naturalist] etki, özdeksel nitelikleri silip süpürmüştür. Oysa izlenimci anlayışın heykel sanatındaki en önemli eserlerinden 'Calais Burjuvaları'nda özdeğe uygulanan biçim bozmalar sayesinde özdeksel nitelikler izlenimci etkinin gerisinde kalmamış tersine o etkiyi yüceltmiştir. Kilin düz ve eğik yüzeyli oylumlar halinde biçimlendirilmesi, parmaklarla, avuç içiyle yapılan oylumlar, bıçak ve tahta gibi aletlerle elde edilen keskin yüzey ve oylumlar, kilin özdeksel niteliklerini gösterme amacına yönelik uygulamalardır. Bu uygulamalardan hareket ederek özdeksel gerçekçişiğin, özdek, alet ve sanatçı üçlüsünün bir ortak ürünü olduğunu, biçim bozmalarla elde edilen etkinin doğacılığın [naturalisme] önünde gittiğini söyleyebiliriz.

Burhan Alkar'ın 'Barış', 'Çobanlar','Uzanmış Kadın' ve 'Düşünen Kadın' örneklerinde de görüldüğü gibi, bu biçim bozmalara dayalı özdeksel gerçekçi nitelikleri, hemen bütün yapıtlarında görebilmekteyiz. Onun özdeksel gerçekçiliğe yönelmesi raslantısal bir durum değildir. Burhan Alkar, ilk ve temel özdek sevgisini, çeşitli özdek(kil, maden, mukavva, ağaç) uygulamalarının işçilik ve yüksek düzey ölçüylerinde eğitim verildiği, artistik bir kurumda, Gazi Eğitim Enstitüsü'nde kazanmıştır. Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü,o sıralarda Almanya'daki Bahaus Okulu'nun bizim koşullarımız çerçevesinde bir uzantısı durumundaydı. Öğretim elemanlarının tümü Almanya'da Bahaus anlayışı çerçevesinde öğrenim veren eğitim kurumlarında yetişmişlerdi.

Burhan Alkar, Gazi Eğitim Enstitüsü sonrası ihtisas için devlet bursuyla gittiği Fransa'daki eğitimi sırasında, çağımızın büyük dalgası 'non-figüratif' anlayışa da yönelmiştir. Non-figüratif gerçek biçimsel değerlere ulaşmada, en etkili, yararlı yollardan başlıcasıdır. Bu bakımdan zevki bir gizilgüç olarak bütün figüratif eserlerde kendisini hissettirir.

Burhan Alkar'ın en önemli niteliklerinden birisi de, ondaki biçim bozmalarının yetkin bir anatomik altyapıya dayanmasıdır. 'Bilim ve Sanat', 'Barış', 'Seymenler Anıtı', 'Tarımcı Atatürk Anıtı' yapıtlarında görüldüğü gibi bunlar az bulunur bir soyluluk sunarlar.

Burhan Alkar Heykel Atelyesi | 11. sokak No:61 Ostim ANKARA
Telefon: (0)312 354 1285 e-posta: burhanalkar@burhanalkar.net

 

ana sayfa | galeri | atelye | hakkinda | yazilar | iletişim

2012 Burhan Alkar Heykel Atelyesi / burhanalkar.net

ozzgo.net